Memoriał „Katyń” położony jest w odległości ok. 20 km od centrum Smoleńska między miejscowościami Gniazdowo i Katyń, w  miejscu tragicznych wydarzeń z lat 30-40 XX wieku, których ofiarami byli obywatele obydwu krajów – ZSRR i Polski.

28 lipca 2000 roku odbyło się uroczyste otwarcie Państwowego Kompleksu Memorialnego „Katyń”.

Wszyscy zwiedzający Memoriał przechodzą przez pawilon głównego wejścia, wykonany w kształcie rozkopanego kopca, którego obydwie części łączy szklana brama, symbolizująca według zamysłu architektów kruchą granicę między światem teraźniejszym a światem tragicznej przeszłości. Za bramą zaczyna się aleja prowadząca do Pierwszego Placu Żałobnego, na którym postawione są dwa skrzyżowane metalowe portale, skierowane w trzy strony: ku Polskiemu Cmentarzowi Wojennemu, ku rosyjskiemu cmentarzowi i ku Alei Pamięci – to Droga Pojednania narodów Polski i Rosji. Na Pierwszym Placu Żałobnym została także umieszczona symboliczna płyta pamiątkowa poświęcona grupie 500 jeńców radzieckich, rozstrzelanym przez faszystów w maju 1943 roku.

W pobliżu znajduje się rekonstrukcja muzealna „GUŁAG na kołach” – pokazująca wagony  towarowe, jakimi w latach 1920-1950 transportowano represjonowanych obywateli ZSSR.

Dziesięciometrowy prawosławny krzyż – symbol wiecznej pamięci i pokuty – otwiera rosyjską część Memoriału. Na każdym z dziewięciu grobów ofiar represji politycznych postawiono ogrodzenie o nieregularnym kształcie, by w ten sposób podkreślić, że dokładna liczba pochowanych nie jest znana. Ze względu na fakt, że terytorium rosyjskiej części Memoriału nie zostało dokładnie przebadane i przekopane, nad ziemią zamontowano mostki, mające na celu chronić spokój zamordowanych. Poza terenem dzisiejszego Memoriału, na terytorium „Doliny Śmierci”, znajduje się ponad 200 nieurządzonych należycie grobów obywateli sowieckich.

Na Polskim Cmentarzu Wojennym w 6 obszernych masowych grobach spoczywają szczątki polskich jeńcy wojenni . W indywidualnych grobach znajdują się zwłoki generałów B. Bohaterewicza i M. Smorawińskiego. Zespół ołtarzowy to świątynia na otwartej przestrzeni, która składa się z ołtarza oraz ściany ołtarzowej z nazwiskami więźniów obozu w Kozielsku i krzyża katolickiego. Dzwon Katyński, umieszczony poniżej poziomu ziemi, przypomina o tych, którzy tu zginęli i jest ostrzeżeniem dla przyszłych pokoleń. Początkowe miejsca pochówku polskich oficerów są pokryte żeliwnymi płytami i przypominają swoją formą „doły śmierci”. Natomiast znaki czterech wyznań religijnych. Rosyjską i polską część Memoriału łączy Aleja Pamięci, która zaczyna się od portalu Pierwszego Placu Żałobnego i kończy się Drugim Placem Żałobnym. Ta aleja symbolizuje wieczną pamięć i zjednoczenie dwóch słowiańskich narodów we wspólnym bólu.

W 2017 roku, zgodnie z koncepcją polityki publicznej zachowanie pamięci ofiar represji politycznych w ramach Federalnego docelowa programu „Kultura Rosji (2012-2018)” na terenie Memoriału wzniesiono nowy budynek muzeum i wystawy centrum i zaczął krajobrazu rosyjskiej części grobów.

W nowym muzeum i centrum wystawienniczym znajduje się ekspozycja «Rosja i Polska. ХХ wiek. Karty historii», opowiadając o historii stosunków rosyjsko-polskich w XX wieku – początek XXI wieku.

W 2018 roku w „Dolinie Śmierci” – części Memorial, gdzie masowe groby obywateli sowieckich - została odkryta ustanowionego Artist Ludowej Rosja Kowalczuk rzeźbiarską kompozycję, która zawiera pomnika „wykonania” i ścianę pamięci, która wg nazwy uwieczniony Mieszkańcy obwodu smoleńskiego skazani na karę śmierci są ofiarami represji politycznych.

Rekonstrukcja wcześniej skonstruowane i tworzenie nowych wystaw muzealnych i miejsc pamięci zostały przeprowadzone przez Centralne Państwowe Muzeum Rosji i rosyjskiego społeczeństwa wojskowo-historycznej we współczesnej historii.